سازمان امور مالیاتی کشور در بخشنامه شماره ۲۹۱۶۱/۲۰۰/د مورخ ۱۷ تیر ۱۴۰۵ اعلام کرده است جرایم تأخیر برخی از مؤدیانی که بهدلیل اختلال سیستم بانکی موفق به پرداخت چک مالیاتی خود نشدهاند، بهصورت صددرصدی بخشوده میشود.
اما نکته مهم اینجاست که این بخشنامه به معنی بخشودگی همه جرایم مالیاتی همه مؤدیان نیست.
این امتیاز فقط درباره مؤدیانی است که قبلاً برای تسویه بدهی مالیاتی خود چک در اختیار اداره مالیاتی گذاشتهاند و بهدلیل اختلال بانکی، وجه چک آنها در سررسید پرداخت نشده است. این افراد باید حداکثر تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ وجه چک را پرداخت کنند یا با رعایت مقررات ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم، چک دیگری جایگزین آن کنند.
بنابراین قبل از هر اقدامی باید مشخص شود که چک مؤدی، علت پرداختنشدن آن و نحوه تعیین تکلیف بدهی، واقعاً با شرایط این بخشنامه مطابقت دارد یا نه.
پاسخ سریع
بخشنامه جدید فقط شامل مؤدیانی میشود که:
- بابت بدهی مالیاتی خود چک به اداره مالیاتی تحویل دادهاند؛
- بهدلیل اختلال سیستم بانکی نتوانستهاند وجه چک را در سررسید پرداخت کنند؛
- حداکثر تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ وجه چک را پرداخت یا آن را بهصورت قانونی جایگزین کنند.
در این صورت، صددرصد جرایم تأخیر ناشی از همین اتفاق بخشوده میشود و اقدامات اجرایی مربوط به همان چک نیز تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ موضوعیت نخواهد داشت.
بخشنامه بخشودگی جرایم مالیاتی اختلال بانکی درباره چیست؟
موضوع رسمی این بخشنامه، «توقف اقدامات اجرایی و بخشودگی جرایم مالیاتی ناشی از اختلال حادثشده در سیستم بانکی کشور» است.
براساس متن بخشنامه، برخی مؤدیان برای پرداخت یا تقسیط بدهی مالیاتی خود، چکهایی را در اختیار ادارات امور مالیاتی قرار داده بودند. بهدلیل اختلال پیشآمده در سیستم بانکی، امکان پرداخت وجه بعضی از این چکها در تاریخ سررسید فراهم نشده است.
سازمان امور مالیاتی برای جلوگیری از تحمیل جریمه ناشی از این اختلال اعلام کرده است که اگر مؤدیان مشمول، حداکثر تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ چک را تعیین تکلیف کنند، جرایم تأخیر ایجادشده در اثر این اتفاق بهصورت صددرصدی بخشیده میشود.
مشخصات بخشنامه
عنوان اطلاعات
| شماره بخشنامه | ۲۹۱۶۱/۲۰۰/د |
| تاریخ صدور | ۱۷ تیر ۱۴۰۵ |
| صادرکننده | رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور |
| موضوع | بخشودگی جرایم تأخیر و توقف اقدامات اجرایی |
| آخرین مهلت اقدام | ۳۰ تیر ۱۴۰۵ |
| مبنای جایگزینی چک | ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم |
چه کسانی مشمول بخشودگی ۱۰۰ درصدی هستند؟
برای استفاده از این بخشودگی، چند شرط باید همزمان وجود داشته باشد.
۱. چک باید بابت بدهی مالیاتی تحویل شده باشد
بخشنامه درباره «چکهای تسلیمی بابت تسویه بدهی مالیاتی» صحبت میکند.
بنابراین چک باید قبلاً در اختیار اداره امور مالیاتی قرار گرفته باشد. چکهای مربوط به خریدوفروش، معاملات شخصی، بدهی بانکی یا بدهی به اشخاص دیگر، مشمول این بخشنامه نیستند.
۲. چک در سررسید پرداخت نشده باشد
چک مالیاتی باید دارای سررسید مشخص بوده و در همان زمان، امکان پرداخت یا وصول وجه آن فراهم نشده باشد.
۳. علت پرداختنشدن، اختلال بانکی باشد
صرف برگشت خوردن یا پرداختنشدن چک برای برخورداری از بخشودگی کافی نیست.
متن بخشنامه تأکید کرده است که مؤدی باید بهدلیل اختلال سیستم بانکی موفق به پرداخت چک نشده باشد. بنابراین میان اختلال بانکی و پرداختنشدن چک باید ارتباط وجود داشته باشد.
۴. چک تا ۳۰ تیر تعیین تکلیف شود
مؤدی باید حداکثر تا تاریخ ۳۰ تیر ۱۴۰۵ یکی از این دو اقدام را انجام دهد:
- پرداخت وجه چک قبلی؛
- جایگزینی چک با رعایت مقررات ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم.
اگر مؤدی تا مهلت تعیینشده اقدامی نکند، نمیتوان با اطمینان بخشودگی این بخشنامه را برای او قابل اعمال دانست.
آیا همه جرایم مالیاتی صددرصد بخشیده میشود؟
خیر.
مهمترین عبارت بخشنامه این است:
«صددرصد جرایم تأخیر ناشی از این موضوع بخشیده شود.»
بنابراین بخشودگی فقط شامل جریمهای است که بهدلیل پرداختنشدن چک در اثر اختلال بانکی ایجاد شده است.
این بخشنامه به معنی بخشودگی موارد زیر نیست:
- جریمه عدم تسلیم اظهارنامه؛
- جریمه کتمان درآمد؛
- جریمه ثبت هزینه غیرواقعی؛
- جرایم سامانه مؤدیان؛
- جریمه عدم صدور یا ارسال صورتحساب الکترونیکی؛
- جرایم مربوط به معاملات فصلی؛
- جرایم قدیمی پرونده؛
- اصل بدهی مالیاتی؛
- جرایمی که ارتباطی با چک و اختلال بانکی ندارند.
پس تیتر «بخشودگی صددرصدی جرایم مالیاتی» ممکن است مخاطب را به اشتباه بیندازد. عنوان دقیقتر این است:
بخشودگی صددرصدی جرایم تأخیر چکهای مالیاتی پرداختنشده در اثر اختلال بانکی
آیا اصل بدهی مالیاتی هم بخشیده میشود؟
خیر.
اصل مالیات و بدهی قطعی مؤدی همچنان باید پرداخت شود. این بخشنامه فقط جرایم تأخیر ناشی از شرایط خاص ایجادشده در شبکه بانکی را هدف قرار داده است.
برای مثال، اگر یک طلافروش بابت بدهی مالیاتی خود یک میلیارد تومان چک تحویل داده باشد، باید اصل یک میلیارد تومان را پرداخت کند یا طبق مقررات، چک آن را جایگزین کند.
آنچه امکان بخشودگی دارد، جریمه تأخیری است که بر اثر پرداختنشدن همان چک در زمان اختلال بانکی ایجاد شده است.
آیا این بخشنامه مهلت پرداخت مالیات را تمدید کرده است؟
از نظر حقوقی بهتر است این بخشنامه را «تمدید عمومی سررسید مالیات» ندانیم.
در متن بخشنامه، صحبتی از تغییر تاریخ سررسید قانونی بدهی نشده است. سازمان امور مالیاتی فقط دو امتیاز در نظر گرفته است:
- بخشودگی جرایم تأخیر ناشی از اختلال بانکی؛
- توقف اقدامات اجرایی مربوط به چکهای مشمول تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵.
بنابراین ۳۰ تیر یک فرصت محدود برای تعیین تکلیف چک است، نه اینکه همه سررسیدهای مالیاتی کشور تا این تاریخ تمدید شده باشند.
منظور از توقف اقدامات اجرایی مالیاتی چیست؟
در قسمت پایانی بخشنامه آمده است که اقدامات اجرایی درخصوص مؤدیان مشمول و بابت چکهای موردنظر تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ موضوعیت نخواهد داشت.
نکته مهم این است که توقف اقدامات اجرایی:
- فقط درباره مؤدیان مشمول است؛
- فقط به چکهای موضوع همین بخشنامه مربوط میشود؛
- فقط تا تاریخ ۳۰ تیر ۱۴۰۵ اعتبار دارد.
بنابراین نمیتوان این حکم را به همه بدهیها، همه پروندهها یا همه اقدامات اجرایی مؤدی تعمیم داد.
همچنین در متن بخشنامه، دستور صریحی درباره رفع توقیفهایی که قبل از صدور بخشنامه انجام شدهاند وجود ندارد. اگر حساب یا مالی از مؤدی قبلاً توقیف شده باشد، بهتر است درخواست جداگانهای برای بررسی و رفع اثر از اقدام اجرایی ثبت شود.
ماده ۱۶۷ چه ارتباطی با جایگزینی چک دارد؟
در بخشنامه گفته شده است که جایگزینی چک باید با رعایت مقررات ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم انجام شود.
براساس ماده ۱۶۷، سازمان امور مالیاتی میتواند بدهی مالیاتی مؤدیانی را که قادر به پرداخت یکجای اصل و جریمه نیستند، از تاریخ ابلاغ مالیات قطعی حداکثر تا سه سال تقسیط کند.
در نتیجه، جایگزینی چک به این معنی نیست که مؤدی شخصاً یک چک جدید با هر مبلغ و سررسیدی صادر کند و آن را جای چک قبلی قرار دهد.
جایگزینی باید:
- با اطلاع و موافقت اداره امور مالیاتی انجام شود؛
- در چارچوب ترتیب پرداخت یا تقسیط مورد قبول قرار گیرد؛
- در پرونده و سیستم وصول مالیاتی ثبت شود؛
- رسید یا تأییدیه آن در اختیار مؤدی قرار گیرد.
صرف تحویل یک چک جدید، بدون ثبت و تأیید اداره مالیاتی، ممکن است برای برخورداری از مزایای بخشنامه کافی نباشد.
آیا طلافروشان هم مشمول این بخشنامه هستند؟
بله، در صورتی که شرایط بخشنامه را داشته باشند.
در متن بخشنامه محدودیتی درباره نوع شغل مؤدی وجود ندارد. بنابراین طلافروش، سکهفروش، فروشنده طلای آبشده، شرکت یا هر صاحب کسبوکار دیگری میتواند مشمول باشد، به شرط اینکه:
- بابت بدهی مالیاتی چک تحویل داده باشد؛
- چک بهدلیل اختلال بانکی پرداخت نشده باشد؛
- تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ آن را پرداخت یا بهصورت معتبر جایگزین کند.
پس طلافروش بودن بهتنهایی باعث شمول بخشنامه نمیشود؛ وضعیت چک و علت پرداختنشدن آن تعیینکننده است.
مثال واقعی برای یک گالری طلا
فرض کنیم صاحب یک گالری طلا، بدهی قطعی مالیات عملکرد خود را تقسیط کرده و برای یکی از اقساط، چکی به مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان به اداره مالیاتی داده است.
چک در روزی سررسید شده که سیستم بانکی دچار اختلال بوده و وجه آن پرداخت نشده است.
اگر صاحب گالری تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵:
- وجه چک را پرداخت کند؛ یا
- با موافقت اداره مالیاتی و رعایت ماده ۱۶۷، چک جدیدی جایگزین کند؛
جریمه تأخیری که بهدلیل همین اختلال ایجاد شده، میتواند بهصورت صددرصدی بخشوده شود.
اما اگر پرونده او جرایم دیگری مانند جریمه عدم تسلیم اظهارنامه یا جریمه سامانه مؤدیان داشته باشد، آن جرایم صرفاً با استناد به این بخشنامه بخشیده نمیشوند.
مؤدی چه مدارکی آماده کند؟
اگرچه متن بخشنامه فهرست مشخصی از مدارک اعلام نکرده است، برای جلوگیری از اختلاف بهتر است مؤدی اسناد زیر را همراه داشته باشد:
- تصویر چک تحویلی؛
- رسید تحویل چک به اداره مالیاتی؛
- توافق تقسیط یا ترتیب پرداخت؛
- مشخصات بدهی و پرونده مالیاتی؛
- گردش حساب مربوط به روز سررسید؛
- گواهی یا مستند بانکی مربوط به اختلال؛
- گواهی عدم پرداخت یا برگشت چک؛
- رسید پرداخت وجه چک؛
- تصویر چک جایگزین؛
- درخواست کتبی اعمال بخشودگی؛
- تصویر بخشنامه شماره ۲۹۱۶۱/۲۰۰/د.
ثبت درخواست کتبی در متن بخشنامه بهعنوان شرط مستقل ذکر نشده است؛ بااینحال، دریافت شماره دبیرخانه و نگهداری رسید ثبت درخواست میتواند از اختلافهای بعدی جلوگیری کند.
مراحل پیشنهادی اقدام تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵
مرحله اول: وضعیت چک را بررسی کنید
تاریخ سررسید، مبلغ چک، علت پرداختنشدن و وضعیت ثبت آن در اداره مالیاتی را مشخص کنید.
مرحله دوم: مستندات بانکی را جمعآوری کنید
اگر امکان دارد، مدرکی تهیه کنید که نشان دهد اختلال بانکی در پرداختنشدن چک مؤثر بوده است.
مرحله سوم: درباره پرداخت یا جایگزینی تصمیم بگیرید
در صورت امکان، وجه چک قبلی را پرداخت کنید. اگر امکان پرداخت یکجا وجود ندارد، درخواست جایگزینی یا اصلاح ترتیب پرداخت را در چارچوب ماده ۱۶۷ مطرح کنید.
مرحله چهارم: درخواست خود را کتبی ثبت کنید
در نامه خود به شماره بخشنامه، شماره چک، مبلغ، تاریخ سررسید، علت عدم پرداخت و نحوه تعیین تکلیف اشاره کنید.
مرحله پنجم: تأیید ثبت در پرونده را بگیرید
مطمئن شوید پرداخت یا چک جایگزین در سیستم وصول و پرونده مالیاتی ثبت شده است.
اشتباهات رایج درباره این بخشنامه
اشتباه اول: همه جرایم مالیاتی بخشیده شده است
این برداشت درست نیست. فقط جرایم تأخیر ناشی از پرداختنشدن چک بهدلیل اختلال بانکی مشمول بخشودگی است.
اشتباه دوم: هر چک برگشتخوردهای مشمول میشود
صرف برگشت خوردن چک کافی نیست. علت پرداختنشدن باید با اختلال بانکی مرتبط باشد.
اشتباه سوم: ۳۰ تیر، سررسید جدید همه مالیاتهاست
بخشنامه سررسید عمومی مالیاتها را تغییر نداده است. این تاریخ فقط آخرین فرصت استفاده از امتیاز مقرر در همین بخشنامه است.
اشتباه چهارم: میتوان بدون هماهنگی چک جدید تحویل داد
جایگزینی چک باید با رعایت ماده ۱۶۷ و تأیید اداره امور مالیاتی انجام شود.
اشتباه پنجم: توقف اقدامات اجرایی شامل کل پرونده است
این توقف فقط به چکها و مؤدیان موضوع بخشنامه مربوط میشود، نه همه بدهیها و اقدامات اجرایی پرونده.
اشتباه ششم: اصل مالیات هم بخشیده میشود
اصل بدهی مالیاتی همچنان باید پرداخت یا بهصورت قانونی تقسیط شود.
نگاه درست به بخشنامه
این بخشنامه را نباید یک بخشودگی عمومی و گسترده برای همه مؤدیان دانست.
هدف آن این است که مؤدیانی که قبلاً برای تسویه بدهی مالیاتی خود اقدام کردهاند، صرفاً بهدلیل اختلال خارج از اختیار در سیستم بانکی با جریمه تأخیر و اقدامات اجرایی مواجه نشوند.
بنابراین سؤال درست این نیست که:
«آیا همه جرایم مالیاتی بخشیده شده است؟»
سؤال درست این است:
«آیا چک مالیاتی من، علت پرداختنشدن آن و اقدامی که تا ۳۰ تیر انجام میدهم، با شرایط این بخشنامه مطابقت دارد؟»
تحلیل نهایی بخشنامه
ارزش اصلی این بخشنامه در عبارت «ناشی از این موضوع» قرار دارد.
این عبارت، دامنه بخشودگی را محدود میکند. یعنی میان اختلال بانکی، عدم پرداخت چک و جریمه ایجادشده باید ارتباط وجود داشته باشد.
از طرف دیگر، بخشنامه به مؤدی دو مسیر داده است: پرداخت وجه چک یا جایگزینی آن با رعایت ماده ۱۶۷. پس صرف اینکه چک در روز اختلال بانکی وصول نشده، بدون تعیین تکلیف آن تا مهلت مقرر، برای استفاده از بخشودگی کافی نیست.
در نتیجه، این بخشنامه یک فرصت عمومی برای پاکشدن جرایم مالیاتی نیست؛ بلکه یک فرصت کوتاه، مشخص و مشروط برای تعیین تکلیف برخی چکهای مالیاتی است.
سؤالات متداول
آیا همه مؤدیان مالیاتی مشمول بخشودگی صددرصدی هستند؟
خیر. فقط مؤدیانی مشمول هستند که بابت بدهی مالیاتی چک تحویل دادهاند و بهدلیل اختلال بانکی نتوانستهاند آن را در سررسید پرداخت کنند.
آخرین مهلت استفاده از بخشودگی چه تاریخی است؟
طبق بخشنامه شماره ۲۹۱۶۱/۲۰۰/د، مؤدی باید حداکثر تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ وجه چک را پرداخت یا آن را با رعایت ماده ۱۶۷ جایگزین کند.
آیا جرایم سامانه مؤدیان هم بخشیده میشود؟
خیر. این بخشنامه به جرایم تأخیر ناشی از پرداختنشدن چک مالیاتی در اثر اختلال بانکی مربوط است و بهخودیخود شامل جرایم سامانه مؤدیان نمیشود.
آیا میتوان چک مالیاتی را با چک جدید جایگزین کرد؟
بله، اما جایگزینی باید با رعایت مقررات ماده ۱۶۷ و با تأیید اداره امور مالیاتی انجام شود. ماده ۱۶۷ امکان تقسیط بدهی قطعی را در شرایط مقرر فراهم کرده است.
آیا اصل بدهی مالیاتی هم بخشوده میشود؟
خیر. مؤدی باید اصل بدهی را پرداخت کند یا برای آن ترتیب پرداخت مورد قبول اداره مالیاتی بگیرد. بخشودگی فقط درباره جرایم تأخیر ناشی از موضوع بخشنامه است.
آیا اقدامات اجرایی برای همیشه متوقف میشود؟
خیر. توقف اقدامات اجرایی فقط درباره چکهای موضوع بخشنامه و تا تاریخ ۳۰ تیر ۱۴۰۵ اعلام شده است.
آیا طلافروشان مشمول بخشنامه هستند؟
در صورتی که بابت بدهی مالیاتی چک تحویل داده باشند و سایر شرایط بخشنامه را داشته باشند، میتوانند مشمول شوند. نوع شغل بهتنهایی باعث شمول یا عدم شمول نیست.
جمعبندی
بخشنامه شماره ۲۹۱۶۱/۲۰۰/د یک بخشودگی عمومی برای همه جرایم مالیاتی نیست.
این بخشنامه فقط به مؤدیانی کمک میکند که:
- بابت بدهی مالیاتی خود چک تحویل دادهاند؛
- چک آنها بهدلیل اختلال بانکی پرداخت نشده است؛
- حداکثر تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵ چک را پرداخت یا بهصورت قانونی جایگزین میکنند.
در این شرایط، صددرصد جرایم تأخیر ناشی از همین اتفاق بخشوده میشود و اقدامات اجرایی مربوط به همان چک نیز تا مهلت مقرر متوقف خواهد بود.
بنابراین مؤدی باید پیش از پایان مهلت، وضعیت چک، علت عدم پرداخت، مدارک بانکی و نحوه ثبت پرداخت یا جایگزینی چک را دقیق بررسی کند.
برای آشنایی با آخرین بخشنامهها و نکات کاربردی مالیاتی صنف طلا، سایر تحلیلهای منتشرشده در بخش مقالات مالیاتی سایت را مطالعه کنید.
امیرحسین فرجی
متخصص کاهش ریسک مالیاتی صنف طلا
دیدگاه خود را بنویسید