مقدمه
بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۷ درباره بخشودگی جریمه موضوع بند «ب» ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ یکی از بخشنامههایی است که طلافروشان نباید آن را ساده رد کنند.
در نگاه اول، وقتی عبارت «بخشودگی جریمه» دیده میشود، خیلیها تصور میکنند موضوع کاملاً به نفع مؤدی است و فقط باید از این فرصت استفاده کرد. اما در عمل، ماجرا کمی دقیقتر است.
این بخشنامه درباره بخشودگی اصل مالیات یا اصل بدهی ارزش افزوده نیست؛ بلکه درباره بخشودگی بخشی از جریمه بند ب ماده ۳۶ است. یعنی اگر اظهارنامه یا خلاصه عملکرد ارزش افزوده سال ۱۴۰۴ ایراد داشته باشد، مؤدی باید قبل از هر تصمیمی بداند دقیقاً چه چیزی را اصلاح میکند، چه بدهیای را تعیینتکلیف میکند و آیا اطلاعات ثبتشده در سامانه مؤدیان برای او قابل دفاع هست یا نه.
برای صنف طلا، این موضوع مهمتر است؛ چون گردش فروش، خرید، وزن، فی، صورتحساب، فروش آبشده، مصنوعات، سکه و نحوه ثبت معاملات میتواند روی تحلیل ارزش افزوده اثر مستقیم بگذارد.
بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ دقیقاً درباره چیست؟
موضوع اصلی بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۷، بخشودگی جریمه موضوع بند ب ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ است.
طبق اطلاعیه منتشرشده از سازمان امور مالیاتی، اظهارنامه / خلاصه عملکرد مالیات بر ارزش افزوده چهار دوره سال ۱۴۰۴، یعنی بهار، تابستان، پاییز و زمستان، مورد پایش و ارزیابی قرار گرفته و مؤدیان تا پایان روز یکشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۲۸ فرصت دارند نسبت به اصلاح، ثبت و ذخیره اظهارنامه یا خلاصه عملکرد خود اقدام کنند.
در همین اطلاعیه آمده است که در صورت رعایت شرایط، بخشودگی جریمه بند ب ماده ۳۶ به این شکل خواهد بود:
دوره مالیاتی سال ۱۴۰۴درصد بخشودگی جریمه بند ب ماده ۳۶
| بهار ۱۴۰۴ | ۸۵٪ |
| تابستان ۱۴۰۴ | ۹۰٪ |
| پاییز ۱۴۰۴ | ۹۰٪ |
| زمستان ۱۴۰۴ | ۹۵٪ |
اما نکته مهم اینجاست: شرط استفاده از این بخشودگی، فقط اصلاح و ذخیره اظهارنامه نیست. طبق متن منتشرشده، مؤدی باید مانده بدهی مربوط به اظهارنامه یا خلاصه عملکرد ثبت/ذخیرهشده را تا پایان روز دوشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۲۹ پرداخت یا ترتیب پرداخت کند.
بند ب ماده ۳۶ ارزش افزوده یعنی چه؟
برای اینکه اهمیت این بخشنامه روشن شود، باید بدانیم بند ب ماده ۳۶ درباره چه نوع تخلفاتی صحبت میکند.
طبق بخشنامه سازمان امور مالیاتی درباره رفع ابهام از نحوه محاسبه جرائم مواد ۳۵ و ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده، مأخذ جریمه بند ب ماده ۳۶ مربوط به مالیات و عوارض پرداختنشده در مواردی مثل کتمان معامله، بیشاظهاری مالیات و عوارض خرید، کماظهاری مالیات و عوارض فروش، ثبت معامله خود به نام دیگری یا معامله دیگری به نام خود، استناد به اسناد صوری و هر عملی است که باعث کماظهاری مالیات یا استرداد غیرواقعی شود.
پس این جریمه، یک جریمه ساده مثل تأخیر معمولی نیست. موضوع بند ب ماده ۳۶ معمولاً به مواردی برمیگردد که سازمان احساس میکند اطلاعات فروش، خرید یا اعتبار مالیاتی به شکلی ثبت شده که مالیات واقعی کمتر از مقدار صحیح نشان داده شده است.
برای طلافروشها، این مسئله حساستر است؛ چون ممکن است اختلاف بین فروش ثبتشده، خرید ثبتشده، صورتحسابهای سامانه مؤدیان و خلاصه عملکرد ارزش افزوده باعث ایجاد ریسک شود.
چرا این بخشنامه برای طلافروشان مهم است؟
در صنف طلا، رقم فروش معمولاً بالاست، اما سود واقعی الزاماً به اندازه گردش فروش نیست. همین موضوع باعث میشود که اگر اطلاعات در سامانه مؤدیان، اظهارنامه ارزش افزوده یا خلاصه عملکرد درست ثبت نشود، بعداً دفاع مالیاتی سخت شود.
مثلاً ممکن است یک طلافروش در سال ۱۴۰۴ فروش بالایی داشته باشد، اما بخش زیادی از مبلغ فروش مربوط به اصل طلا باشد، نه سود واقعی او. حالا اگر خریدها، فروشها، صورتحسابها، وزنها، فیها و نوع کالا درست ثبت نشده باشد، سازمان ممکن است برداشت متفاوتی از وضعیت ارزش افزوده داشته باشد.
اینجاست که بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ فقط یک فرصت برای بخشودگی جریمه نیست؛ یک هشدار هم هست. یعنی قبل از اینکه مؤدی صرفاً اظهارنامه یا خلاصه عملکرد را اصلاح و ذخیره کند، باید بداند اصلاحی که انجام میدهد چه اثری روی پرونده ارزش افزوده او دارد.
اشتباه رایج: فکر کنیم بخشودگی جریمه یعنی حل شدن کل مشکل
یکی از اشتباهات رایج این است که مؤدی وقتی عدد ۸۵٪، ۹۰٪ یا ۹۵٪ بخشودگی را میبیند، تصور میکند موضوع تقریباً تمام شده است.
اما باید دقت کرد که این بخشودگی مربوط به جریمه بند ب ماده ۳۶ است، نه اصل مالیات و نه الزاماً همه جرائم دیگر.
یعنی اگر بدهی ارزش افزوده وجود داشته باشد، اصل بدهی باید تعیینتکلیف شود. اگر اطلاعات اظهارنامه یا خلاصه عملکرد ایراد داشته باشد، باید اصلاح شود. اگر سازمان بازخوردی درباره اشتباه یا انحراف داده باشد، بیتوجهی به آن میتواند باعث محدود شدن سقف بخشودگی شود.
طبق اطلاعیه منتشرشده، اگر مؤدی با وجود اشتباه و انحراف در اظهارنامه یا خلاصه عملکرد و دریافت بازخورد از سازمان، اصلاح لازم را انجام ندهد یا مالیات متعلق را پرداخت یا ترتیب پرداخت نکند، سقف بخشودگی او حداکثر به ۴۰٪ از سقف بخشودگی جریمه تفویضشده محدود میشود.
مثال ساده برای صنف طلا
فرض کنید یک گالری طلا در سال ۱۴۰۴ چند دوره فروش قابل توجه داشته است. بخشی از فروش مربوط به مصنوعات، بخشی مربوط به آبشده و بخشی هم مربوط به معاملات بین همکاران بوده است.
اگر در سامانه مؤدیان، نوع کالا، مبلغ، وزن، فی، طرف معامله و صورتحسابها درست ثبت نشده باشد، ممکن است خلاصه عملکرد ارزش افزوده با واقعیت فعالیت گالری هماهنگ نباشد.
حالا این گالری با بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ روبهرو میشود و میخواهد از بخشودگی جریمه استفاده کند. سؤال اصلی این نیست که «چند درصد جریمه بخشیده میشود؟» سؤال اصلی این است که:
آیا اطلاعاتی که قرار است اصلاح، ثبت و ذخیره شود، بعداً قابل دفاع هست یا نه؟
سه اشتباه خطرناک بعد از این بخشنامه
۱. اصلاح عجولانه بدون بررسی صورتحسابها
گاهی مؤدی فقط برای اینکه به مهلت قانونی برسد، اظهارنامه یا خلاصه عملکرد را سریع اصلاح و ذخیره میکند. اما اگر قبل از آن صورتحسابها، فروشها، خریدها و مغایرتها بررسی نشده باشد، ممکن است همین اصلاح بعداً علیه خودش استفاده شود.
۲. توجه نکردن به شرط پرداخت یا ترتیب پرداخت
در این بخشنامه، فقط اصلاح و ثبت کافی نیست. استفاده از بخشودگی به پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهی تا مهلت اعلامشده هم وابسته است. طبق اطلاعیه، این مهلت تا پایان روز دوشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۲۹ تعیین شده است.
۳. تصور اینکه همه جرائم بخشیده میشود
موضوع این بخشنامه، بخشودگی جریمه بند ب ماده ۳۶ است. بنابراین نباید آن را با بخشودگی اصل مالیات، بخشودگی همه جرائم ارزش افزوده یا حل کامل پرونده اشتباه گرفت.
نگاه درست به بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰
نگاه درست این است:
این بخشنامه یک فرصت است، اما فرصت برای کسی که اول وضعیت خودش را میفهمد.
برای طلافروش، قبل از استفاده از این بخشودگی باید چند چیز روشن باشد:
- فروشهای سال ۱۴۰۴ چطور در سامانه مؤدیان ثبت شده؟
- خریدها و اعتبارهای مالیاتی درست و قابل دفاع هستند؟
- خلاصه عملکرد ارزش افزوده با واقعیت فعالیت گالری هماهنگ است؟
- صورتحسابهای صادره و دریافتی مغایرت جدی ندارند؟
- بدهی ارزش افزوده مشخص و قابل پرداخت یا ترتیب پرداخت است؟
- اگر سازمان بازخورد یا ایراد داده، اصلاح لازم انجام شده؟
اگر این موارد بررسی نشده باشد، استفاده از بخشودگی ممکن است فقط ظاهر پرونده را آرام کند، اما ریشه مشکل همچنان باقی بماند.
جمعبندی تحلیلی
بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۷ را نباید فقط به چشم یک خبر خوب دید. این بخشنامه از یک طرف امکان بخشودگی بخش مهمی از جریمه بند ب ماده ۳۶ را فراهم میکند، اما از طرف دیگر به مؤدی یادآوری میکند که اطلاعات ارزش افزوده سال ۱۴۰۴ او مورد پایش و ارزیابی قرار گرفته است.
برای صنف طلا، مسئله اصلی همیشه این نیست که فروش چقدر بوده؛ مسئله این است که فروش، خرید، وزن، فی، صورتحساب، بدهی ارزش افزوده و اظهارنامه چقدر درست و قابل دفاع ثبت شدهاند.
پس اگر طلافروش هستید، این بخشنامه را فقط به عنوان «بخشودگی جریمه» نبینید. آن را به عنوان یک فرصت برای بررسی دقیق وضعیت ارزش افزوده سال ۱۴۰۴ ببینید.
سوالات متداول
۱. بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ درباره چیست؟
این بخشنامه درباره بخشودگی جریمه موضوع بند ب ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ است. موضوع آن به اظهارنامه یا خلاصه عملکرد ارزش افزوده چهار دوره سال ۱۴۰۴ مربوط میشود.
۲. آیا این بخشنامه اصل مالیات ارزش افزوده را میبخشد؟
خیر. موضوع این بخشنامه بخشودگی جریمه بند ب ماده ۳۶ است، نه بخشودگی اصل بدهی یا اصل مالیات ارزش افزوده.
۳. مهلت اصلاح اظهارنامه یا خلاصه عملکرد تا چه تاریخی است؟
طبق اطلاعیه منتشرشده، مؤدیان تا پایان روز یکشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۲۸ فرصت دارند اظهارنامه یا خلاصه عملکرد ارزش افزوده سال ۱۴۰۴ را اصلاح، ثبت و ذخیره کنند.
۴. شرط استفاده از بخشودگی چیست؟
شرط مهم، پرداخت یا ترتیب پرداخت مانده بدهی مربوط به اظهارنامه یا خلاصه عملکرد ثبت/ذخیرهشده تا پایان روز دوشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۲۹ است.
۵. چرا این موضوع برای طلافروشان حساس است؟
چون در صنف طلا، گردش فروش بالاست و اگر فروش، خرید، صورتحساب، وزن، فی و نوع معامله درست ثبت نشود، ممکن است در ارزش افزوده برداشت اشتباه ایجاد شود و دفاع مالیاتی سختتر شود.
۶. قبل از استفاده از این بخشودگی چه چیزی باید بررسی شود؟
باید اظهارنامه، خلاصه عملکرد، صورتحسابهای سامانه مؤدیان، خریدها، فروشها، اعتبار مالیاتی، بدهی ارزش افزوده و بازخوردهای احتمالی سازمان بررسی شود.
نتیجهگیری
بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۷ برای بسیاری از مؤدیان، از جمله فعالان صنف طلا، میتواند یک فرصت مهم برای کاهش جریمه موضوع بند ب ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ باشد.
اما نکته مهم اینجاست که این بخشنامه به معنی بخشودگی اصل مالیات یا اصل بدهی ارزش افزوده نیست. موضوع اصلی آن، بخشودگی بخشی از جریمه بند ب ماده ۳۶ است؛ آن هم برای مؤدیانی که در مهلت اعلامشده، اظهارنامه یا خلاصه عملکرد ارزش افزوده چهار دوره سال ۱۴۰۴ را اصلاح، ثبت و ذخیره کنند و بدهی مربوط را پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهند.
برای طلافروشها، این موضوع حساستر است. چون در صنف طلا معمولاً رقم فروش بالاست، اما سود واقعی الزاماً به اندازه گردش فروش نیست. اگر فروش، خرید، صورتحساب، وزن، فی، نوع معامله و خلاصه عملکرد ارزش افزوده درست ثبت نشده باشد، ممکن است پرونده در آینده با ایراد، مغایرت یا جریمه سنگینتری روبهرو شود.
پس بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۰ را فقط به چشم «بخشودگی جریمه» نبینید. این بخشنامه در واقع یک فرصت برای مرتبسازی، اصلاح و قابل دفاع کردن اطلاعات ارزش افزوده سال ۱۴۰۴ است.
منابع و مستندات
برای نگارش این مقاله، به منابع و مستندات زیر توجه شده است:
۱. اطلاعیه سازمان امور مالیاتی درباره مهلت اصلاح و ثبت خلاصه عملکرد ارزش افزوده
طبق اطلاعیه منتشرشده به نقل از سازمان امور مالیاتی، اظهارنامه / خلاصه عملکرد مالیات بر ارزش افزوده دورههای بهار، تابستان، پاییز و زمستان سال ۱۴۰۴ مورد پایش قرار گرفته و مؤدیان تا پایان روز یکشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۲۸ فرصت دارند نسبت به اصلاح، ثبت و ذخیره اظهارنامه یا خلاصه عملکرد خود اقدام کنند.
در همین اطلاعیه، درصد بخشودگی جریمه بند ب ماده ۳۶ برای دورههای سال ۱۴۰۴ به این شکل اعلام شده است:
دوره مالیاتی درصد بخشودگی جریمه بند ب ماده ۳۶
| بهار ۱۴۰۴ | ۸۵٪ |
| تابستان ۱۴۰۴ | ۹۰٪ |
| پاییز ۱۴۰۴ | ۹۰٪ |
| زمستان ۱۴۰۴ | ۹۵٪ |
همچنین شرط استفاده از این بخشودگی، پرداخت یا ترتیب پرداخت مانده بدهی تا پایان روز دوشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۲۹ اعلام شده است.
۲. متن ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰
بر اساس متن ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده، بند ب این ماده مربوط به تخلفاتی مثل کتمان معامله، بیشاظهاری مالیات و عوارض خرید، کماظهاری مالیات و عوارض فروش، ثبت معامله خود به نام دیگری یا معامله دیگری به نام خود، استناد به اسناد صوری و هر عملی است که باعث کماظهاری مالیات یا استرداد غیرواقعی شود. جریمه این موارد، دو برابر مالیات و عوارض پرداختنشده و در صورت تکرار، سه برابر اعلام شده است.
۳. بخشنامههای مرتبط با نحوه محاسبه جریمه بند ب ماده ۳۶
در بخشنامه سازمان امور مالیاتی درباره رفع ابهام از نحوه محاسبه جرائم مواد ۳۵ و ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده، تأکید شده که مأخذ محاسبه جریمه بند ب ماده ۳۶، صرفاً مالیات و عوارض پرداختنشده مربوط به موارد مندرج در همین بند است؛ از جمله کتمان معامله، بیشاظهاری خرید، کماظهاری فروش و استفاده از اسناد صوری.
یادداشت مهم برای طلافروشان
اگر در سال ۱۴۰۴ فروش طلا، آبشده، سکه یا مصنوعات داشتهاید، قبل از اصلاح یا ذخیره نهایی اظهارنامه / خلاصه عملکرد ارزش افزوده، فقط به درصد بخشودگی جریمه توجه نکنید.
اول باید مشخص شود اطلاعات ثبتشده در سامانه مؤدیان، صورتحسابهای خرید و فروش، مانده بدهی، اعتبار مالیاتی و خلاصه عملکرد ارزش افزوده با واقعیت فعالیت شما هماهنگ است یا نه.
چون در مالیات طلا، عدد فروش بهتنهایی همه واقعیت نیست. چیزی که اهمیت دارد، قابل دفاع بودن مسیر ثبت معاملات، خرید، فروش و ارزش افزوده است.
منابع خبری
۱. پایگاه اطلاعرسانی دولت، «اعلام شرط و سقف برخورداری از بخشودگی جریمه بند ب ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده / مهلت اصلاح و ثبت خلاصه عملکرد مالیات بر ارزش افزوده چهار دوره سال ۱۴۰۴ تا ۲۸ تیرماه سال جاری»
https://dolat.ir/video/484703
۲. خبرگزاری صدا و سیما، «مهلت اصلاح و ثبت خلاصه عملکرد مالیات بر ارزش افزوده تا ۲۸ تیرماه»
https://www.iribnews.ir/fa/news/5848190/مهلت-اصلاح-و-ثبت-خلاصه-عملکرد-مالیات-بر-ارزش-افزوده-تا-۲۸-تیرماه
۳. پایگاه ملی قوانین و مقررات کشور، «قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰؛ ماده ۳۶»
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=17874811672232780652
۴. پایگاه ملی قوانین و مقررات کشور، «بخشنامه سازمان امور مالیاتی درباره رفع ابهام از نحوه محاسبه جرائم موضوع مواد ۳۵ و ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰»
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=17349917818789608910
مطالعه بیشتر
برای آشنایی بیشتر با مالیات بر ارزش افزوده، سامانه مؤدیان، صورتحساب الکترونیکی و نکات مالیاتی صنف طلا، سایر مقالات آموزشی سایت را مطالعه کنید.
امیرحسین فرجی
متخصص کاهش ریسک مالیاتی صنف طلا
دیدگاه خود را بنویسید